Sağlıklı Yaşam İçin Gelişen Teknoloji: Kök Hücre

Kök Hücre Nedir?

Kendisini yenileyebilen ve yeni hücrelere dönüşebilen hücrelere kök hücre denir. Kök hücreleri kendi içerisinde iki genel başlıkta incelemek mümkündür. Kendini baştan oluşturabilen hücrelere “embriyonik kök hücre” denirken, belli bir organın belli bir parçasını üretebilen hücrelere “spesifik kök hücre” denir. Buna en güzel örneklerden biri de kan hücreleridir. Çünkü kan kök hücreleri, sadece kan ve kan hücrelerini üretir, başka hücrelere dönüşmezler. Embriyonik kök hücreye verilebilecek örnek ise sperm ve yumurtanın birleşimden oluşan zigottur ve zigot bir insanı baştan oluşturabilecek özelliklere sahiptir. Bunun dışında, her organımızda az ya da çok kök hücreler bulunur. Fakat hepsinin kullanılabilirlik durumu farklı olabilir. Örneğin, vücudumuzda en kolay elde edilen kök hücre türlerinden olan ve yağ dokusunda bulunan kök hücreler, plastik cerrahi işlemlerde kullanılmaktadır.  Ayrıca kemik iliğinden ve bebeğin göbek bağından alınan kök hücreler de günümüz tedavilerinde sıkça yer almaktadır.

Kök Hücre Tedavisi

Kök hücre tedavisi, vücutta hasarlı olan bölgede kök hücre kullanılarak o bölgedeki dokunun kendisini yenilemesini amaçlayan bir tedavidir.  Günümüzde bu tedavi yöntemi Parkinson hastalığında, kemik iliği kanseri ve yetmezliğinde, kan kanserlerinde, lenf bezi kanserlerinde, kan hastalıklarında kullanılmakta ve bunların dışında kalan hastalıkların tedavisinde de kök hücre kullanılması için klinik araştırmalar devam etmektedir. Tedavinin sonuç verme süresi hastalığın durumu, hastanın yaşına bağlı olarak değişir. Yara iyileşmesinde, yanık durumlarında, ortodontiyle ilgili ostiaprtisit vakalarında bir hafta veya on beş günden, bir iki aya kadar süren iyileşmeler gerçekleşmektedir. Son yıllarda yapılan gözlemlerle, alınan bir kök hücre herkeste kullanılabilir düşüncesi zamanla önemini kaybetmiş ve kök hücre nakli tedavisinde uyumluluk ön plana çıkmaya başlamıştır. Açıklamak gerekirse hangi tip hücre kullanılırsa kullanılsın, uyum ne kadar fazla ise iyileşme de o kadar iyi olmaktadır. İnsanlar kanunen 18 ila 60 yaş arasında kök hücre donörü olabilirler fakat bazı özel durumlarda -ailede içindeki ufak çocuklar- yaş gittikçe düşebilir. Bunların yanı sıra kök hücre, plastik cerrahi alanında gerçekleşen dudak ve göğüs büyütme, yüz gerdirme ameliyatlarında da yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

Kök hücre tarihinde gelişmeler:

1950’ler Kurbağa klonlama çalışmaları

1969 İlk kemik iliği nakli

1970’ler Kemik iliği stromasında fibroblastik hücrelerin belirlenmesi

1978 İlk IVF (tüp) bebeğin doğumu

1981 Fare embriyonik kök hücrelerin blastokistin iç hücre kütlesinden ayrıştırılması

1987 Embriyonik kök hücre temelli gen hedefleme teknolojisinin geliştirilmesi

1988 İlk göbek kordon kanı nakli

1989 Hematopoietik kök hücrelerin FACS yöntemiyle ayrıştırılması

1996 Somatik hücre çekirdek nakliyle ilk klon memeli olan koyun Dolly ’nin doğumu

1998 İnsan embriyonik kök hücrelerinin ilk defa ayrıştırılması

200 1İnsan embriyonik kök hücre çalışmalarının yasaklanması (Bush)

2002 Primordiyal eşey hücrelerinden pluripotent kök hücrelerin üretilmesi

2004 California Proposition 71 fonunun kök hücre araştırmalarına aktarılması

2005 Türkiye’de insan embriyonik kök hücre çalışmalarının askıya alınması

2006 Multipotent kemik iliği mezenkimal kök hücrelerin ayrıştırılması

2006 Fare uyarılmış pluripotent kök hücrelerin elde edilmesi

2006 Tek blastomerden embriyonik kök hücrelerin üretilmesi

2007 İnsan uyarılmış pluripotent kök hücrelerin elde edilmesi

2007 Martin Evans – Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü (Embriyonik Kök Hücreler)

2009 İnsan embriyonik kök hücrelerle araştırma fonlarının serbestleştirilmesi (Obama)

2010 İnsan embriyonik kök hücrelerin omurilik hasarına yönelik kullanılması (Geron)

2012 Shinya Yamanaka – Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü (Uyarılmış Pluripotent Kök Hücreler)

2014 Terapötik klonlama ile insülin üreten beta hücrelerinin üretilmesi

2014 Uyarılmış pluripotent kök hücrelerle insan klinik çalışmalarının başlatılması

Son Gelişmeler Işığında Kök Hücreye Yaklaşım

Bugüne kadar tıp dünyasında kök hücrenin, özellikle doku mühendisliği ve diğer alanlarda kullanılmasıyla çoğu hastaya tedavi yöntemi bulunmuştur. Prof. Dr. Erdal Karaöz 2015 yılında çıktığı bir televizyon programında dünyada yapılan genetik tabanlı hastalıkların ya da omurilik hasarı, kas erimesi, gece körlüğü gibi birçok hastalığın tedavisinde kök hücrenin kullanıp kullanılmayacağı konusunda hatırı sayılır araştırmalar olduğundan bahsetmiştir. Türkiye’de ise her ne kadar şartlar Avrupa ve Amerika‘daki gibi hızlı ilerlemese de bazı dernekler ve etkinlikler yapılan çalışmaların bilinirliğini arttırırken aynı zamanda da bilgi vermektedir. Örneğin, Kök Hücre ve Hücresel Tedaviler Derneği bu konuda toplantılar düzenlemektedir. Hatta bu yıl 8 Mart Dünya Kadınlar Gününde kök hücre bölge toplantısının ilkini gerçekleştirmişlerdir. Bunların dışında Prof. Dr. Ercüment Ovalı ve ekibi 2017 yılında kan ve kök hücreden ürettikleri Yapay Deri, diğer adıyla “Dermoplastik’ çalışması ABD Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Derneği’nin ‘En İyi Deneysel Araştırma Ödülü’nün sahibi olmuştur. Bu çalışma aynı zamanda, Türkiye’nin “ilk yerli yapay deri üretimi” olması özelliğiyle de bir ilktir. Acıbadem Sağlık Grubu ve Acıbadem Labcell ’in desteğiyle geliştirilen yapay deri, ülkemizde de her yıl yanık nedeniyle tedavi gören 1 milyonu aşkın hastaya umut olma özelliğine sahiptir. Umuyoruz ki Türkiye’de yapılan bu gibi projelerin sayısı artarak hayatımıza yeni kapılar açar.

Hande BİÇERMEN

 

KAYNAK:

https://www.youtube.com/watch?time_continue=10&v=4cbAbqAFt2c

https://www.youtube.com/watch?time_continue=30&v=8xV0Q7pa3vI

https://www.mynet.com/prof-dr-ercument-ovali-kan-ve-kok-hucreden-yapay-deri-uretti-110103208891

http://www.biyologlar.com/kok-hucrelere-bakistanimlar-kavramlar-ve-siniflandirmalar

https://www.hucreler.gen.tr/kok-hucre-tedavisi.html

http://www.kokhucreseltedavilerdernegi.com/index.html

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir