PLASEBO: YALANCI İLAÇ

İlk kez 1811’de Hopper’s Medical Dictionary tıp sözlüğünde, “hastaya yararlı olmaktan çok, onu memnun etmek için uygulanan tedavi” şeklinde tanımlanmış olan placebo kelimesinin anlamı “hoşa gideceğim”dir ve Latince placeo fiilinden türetillmiştir. Halk arasında şeker hapı olarak da bilinen placeboyu daha detaylı bir şekilde ele alalım.

Placebo, tedavi edilen durum için özgül bir niteliği olmayan herhangi bir tedavi işlemi ya da bu işlemin bir parçasıdır. Plasebodan farklı olarak ele alınması gereken plasebo etkisi ise, tedavi amacı ile uygulanan herhangi bir ilaç ya da işlemin, ilacın farmakolojik etkilerinden ya da işlemin özgül etkilerinden bağımsız olan ve psikolojik bir mekanizmayı kullanan psikolojik, fizyolojik, ya da psiko-fizyolojik etkisidir.

Tıp biliminde etkisiz kabul edilse de hasta tarafından tedavi edici bir madde olarak algılanır. Plasebo yani yalancı ilaç, birçok patolojik durum için tartışmasız şekilde etkili bulunmuştur. Bu yalancı ilacın etkisinden tıbbi bilgilerin ve olanakların başarılı olmadığı durumlarda ya da bazen tamamen bilinçsiz olarak yapılan uygulamalarda çokça yararlanılmıştır.

Plasebo reaksiyonu, plasebo uygulanmış kişide gözlenen değişiklikler anlamına gelir. Bu değişiklikler olumlu olabileceği gibi, olumsuz da olabilir. Plasebo etkisinin olumsuz olanlarına nosebo denir. Latince noceo fiilinden türetilmiştir ve “zarar vereceğim” anlamına gelir. Hiçbir değişikliğin olmamasına ise Iplasebo rezistansı denir. Çeşitli rahatsızlıklarda plasebonun semptomlar üzerindeki etkisi ortalama %30 olarak ifade edilmiştir. Bu oran psikosomatik ve işlevsel bozukluklarda ise %60’a çıkmıştır. Psikiyatrik rahatsızlıklarda, özellikle anksiyete üzerinde plasebo etkisinin önemli bir yeri olduğu kabul edilir. Günümüzde, plasebo maddelerin aktif ilaçlara benzer özellikler taşıdığı kabul edilir.

Yaygın şekilde kullanılmasına rağmen plasebonun nasıl işlediği anlaşılmış değildir. Genel olarak bunun psikolojik olduğuna inanılır ve bazı kişilik özelliklerinin bu etki üzerinde belirleyici olduğu öne sürülmüştür. Fakat yapılan çalışmalarda bunu belirleyecek bir veri elde edilememiştir. Bugün plaseboya olumlu yanıt vermiş bir hastanın veya olumsuz yanıt vermiş bir hastanın daha sonra aynı tepkiyi vereceği de kesin değildir.

Dhammapada’nın ilk satırlarında yazdığı gibi “Hayatımız zihnimiz tarafından şekillendirilir; nasıl düşünürsek öyle yaşarız/ona dönüşürüz.” Tüm düşüncelerimizin, algıladıklarımızın, yaşadıklarımızın sağlığımızı derinden etkilediğini biliyoruz. Peki, zihnimizle kendi kendimizi iyileştirebilir miyiz?

İrem COŞKUN

 

KAYNAKÇA

Güneş, D. Plasebo Nedir? (2019). https://www.tzv.org.tr/#/haber/3705

AboutAuthor