Pandeminin İskelet Sağlığı Üzerine Etkisi

Pandeminin İskelet Sağlığı Üzerine Etkisi

 

İlk olarak 2019’da Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve bütün dünyayı etkisi altına alan koronavirüs 2019 (COVİD-19), yeni keşfedilen bulaşıcı bir hastalıktır. Yaygın etkileri ve bulaşıcı özelliğinden dolayı Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından pandemi olarak adlandırılan COVİD-19 virüsü, insan solunum sistemini ve buna bağlı olarak vücuttaki iskelet ve kas sistemini tehlikeye atan bir patojendir. Dünya üzerinde toplamda 2,72 milyon kişinin hayatını kaybetmesine sebep olan bu virüse yakalanan insan sayısı da günden güne artmakta ve hastalığın ortaya çıkmasından bu yana 124 milyona ulaşmış bulunmaktadır.

Solunum veya temas yoluyla bulaşan bu virüs boğazdan başlayarak solunum yolları ve akciğer hücrelerine yerleşiyor, orada çoğalıyor ve bulunduğu konak hücreyi öldürüyor. Hastalar üzerindeki olumsuz etkilerini saymakla bitiremeyeceğimiz bu pandemi, hastaların kas-iskelet sağlığını da birçok açıdan doğruda veya dolaylı olarak ciddi derecede etkiliyor.

 

  • Fiziksel Aktivitelerde Azalma

Bilindiği üzere dünyanın pek çok yerinde koronavirüs’ün yayılmasını önlemek amacı ile sıkı tedbirler alındı ve kısıtlamalar getirildi ve çoğu insan pandeminin ilk aylarında evden çıkmadı. Bu süreç, dünya genelinde ciddi manada hareketsizliğe ve kilo artışına yol açtı. Yaşam kalitesindeki düşüşle birlikte önemli ölçüde fiziksel yetenek kaybı yaşandı. Fazla kilo artışı kemiklere üzerindeki baskıyı artırıp zayıflamalarına neden olurken hareketsizlik, kemik kütlesinin azalmasına, esneklik ve güç kaybına sebep oldu. Yoğun bakım ünitesine bağlı olan veya yatakta tedavi gören hastalarda durum daha da kötü. Yapılan bir gözlemde, 10 gün boyunca sürekli yatakta kalan ve günlük protein ihtiyacı karşılanan normal derecede aktif 12 bireyin 10 gün sonunda vücut kompozisyon ölçümünün yapıldığı ultrason muayene sonuçları negatif çıktı. Ölçümler fraksiyonel kas protein sentez oranını, yağsız vücut kütlesini ve tek taraflı diz uzatma kuvvetini (Cybex, Strength Systems, Ronkonkoma) içeriyordu. Bunun sonucunda hareketsizliğin kas-iskelet sistemine ne kadar olumsuz etki ettiği gözlendi.

 

  • Yetersiz D Vitamini

D vitamini kalsiyum ile birlikte kemiklerin güçlenmesinde oldukça etkilidir ve eksikliği çocuklarda raşitizme, ileri yaşlarda osteoporoza sebep olur. D vitamininin temel kaynağı güneştir ve ultraviyole B (UV-B, 280-315 nm) ışınlarının cilde temas etmesi ve bu sayede ciltte oluşan bazı metabolik süreçlerin sonunda üretilmektedir. D vitamini gıdalardan da alınabilir ancak bununla günlük ihtiyacın ancak %20’si karşılanabilir. Ayrıca bu yiyeceklerin yağ oranı yüksek olduğundan gerekli D vitamininin tamamını yiyeceklerden almaya çalışmak kolestrolün yükselmesine sebep olabilir. Vücudun yeteri kadar D vitamini alması için günlük 20-30 dakika kadar güneşte durulması gerekmektedir. Sürekli evde geçen zamanlarda vücut güneş ışınlarını gerektiği kadar alamadığından yeterli D vitamini üretilemedi.

 

  • Hastanelerin ve Rehabilitasyon Merkezlerinin Kapalı veya Riskli Olması

Hastaneler pandemi sürecinde en fazla risk taşıyan bölgelerdir. Bu süreçte pek çok insan ya kemik ve eklem rahatsızlıklarını geçiştirmiştir ve hastaneye gitmemeyi tercih etmiştir ya da polikliniklerin kapalı olmasından dolayı randevu alamamıştır. Böylece teşhis ve tedavide gecikme yaşanmış ve bireyler daha ciddi sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Ayrıca kas ve iskelet rahatsızlıklarının tedavisinde rolü büyük olan rehabilitasyon merkezlerinin de bu süreçte kapalı olması birçok insanı olumsuz etkilemiş, tedavilerinin yarıda kalmasına sebep olmuştur.

  • FRAX’ın Kullanımında Azalma

FRAX, 10 yıllık kemik kırığı riski olasılığını değerlendirmek için kullanılan bir tanı aracıdır. Osteoporoz için klinik kılavuzlar içinde yaygın olarak kullanılan FRAX, ileride oluşabilecek kemik hastalıklarının önüne geçmek için erken teşhis ve tedavide önemli bir araçtır. Fakat pandemi sürecinde FRAX kullanımında 66 ülkenin 3’te 2’sinde ortalama %58, hatta %96’lara varan bir azalma oldu. Sonuç olarak, Nisan 2020’de yaklaşık 175.000 hastanın muhtemelen kırık riski değerlendirmesinin dışında bırakıldığı tahmin edilmektedir, bu da 3 aylık bir süre boyunca 0,5 milyondan fazla hastanın değerlendirmeden ve bunların önemli bir kısmının gerekli tedaviden çıkarılacağını düşündürmektedir.

 

  • Hücrelerde Meydana Gelen Yıkımlar

COVID-19 virüsü hastaların kas-iskelet sistemini aktif olarak etkilemektedir. Solunum yolunu hedef alan bu virüs alveol epitelyumundan kan dolaşımına ve sonrasında bütün vücuda yayılır. Böylece diğer sistemlere zarar verir ve kemik erimesi, kas kaybı, kas romatizması, miyasteni ve halsizlik gibi sorunlara yol açar. Koronavirüs vakalarının yarısında bu semptomlar ortaya çıkmıştır.

 

Peki Pandeminin İskelet Sağlığımıza Etkilerini Ortadan Kaldırmak İçin Neler Yapılabilir?

  • Düzenli egzersiz ve yürüyüşlerle vücudun hareketsizlik sonucu meydana gelebilecek sorunlarının önüne geçilebilir.
  • Günlük 30 dakika güneşte durmak vücut için gerekli olan D vitamininin üretilmesine yardımcı olur.
  • Sağlıklı ve düzenli beslenme alışkanlığı edinmek, fazla kilo alımının önüne geçer bu sayede fazla kilonun sebebiyet verdiği hareket kabiliyetindeki kısıtlama engellenebilir.
  • Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, kemiklerin güçlenmesine ve kas-iskelet sağlığının yeniden kazanılmasına yardımcı olur.
  • Düzenli doktor kontrolünden geçmek, iskelet sisteminde var olan rahatsızlıkların tespit edilmesinde ve gecikmeden önüne geçilmesinde oldukça etkilidir.
  • Birkaç dakikalık çevrimiçi FRAX Testi ile ileride karşılaşılabilecek riskli durumlar belirlenip bu çerçevede önlemler alınabilir.

Esra Nur Günay

 

Kaynaklar

Kortebein P, Ferrando A, Lombeida J, Wolfe R, Evans WJ. Effect of 10 Days of Bed Rest on Skeletal Muscle in Healthy Older Adults. JAMA. 2007;297(16):1769–1774. doi:10.1001/jama.297.16.1772-b

Tramontana, F., Napoli, N., El-Hajj Fuleihan, G. et al. The D-side of COVID-19: musculoskeletal benefits of vitamin D and beyond. Endocrine 69, 237–240 (2020). https://doi.org/10.1007/s12020-020-02407-0

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32675661/

https://hthayat.haberturk.com/saglik/beslenme/haber/1031903-d-vitamini-nedir-d-vitamini-hangi-besinlerde-bulunur

https://www.timesnownews.com/health/article/throwback-how-covid-19-has-resulted-in-the-increase-of-bone-related-problems/728016

McCloskey, E.V., et al. (2020) Global impact of COVID-19 on non-communicable disease management: descriptive analysis of access to FRAX fracture risk online tool for prevention of osteoporotic fractures. Osteoporosis International. doi.org/10.1007/s00198-020-05542-6

 

 

AboutAuthor

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir