COVID-19 ve Varyantları

SARS’ın bir türevi olan ve ilk olarak Çin’den diğer ülkelere yayılan koronavirüs (SARS-CoV-19), son yıllarda milyonlarca ölüme yol açmış ve hala can almaya devam etmektedir. Koronavirüs insanları enfekte ederek COVİD-19 denilen geniş çaplı pandemiye sebep olmuştur ve bu virüsün aynı zamanda hayvanları da etkilediği uzun yıllardır bilinmektedir. Virüs insan vücuduna giriş yaptıktan sonra bir süre sinsice çoğalmaya başlar ve hastalığın belirtileri en erken 3 gün içerisinde ortalama olarak ise 5 gün içerisinde görülmeye başlanır.[1]

Genel belirtileri ateş, kuru öksürük ve yorgunluk olmakla birlikte bu belirtiler gün geçtikçe kötüşebilir ve hasta yoğun bir ağrı ile birlikte soluk almakta ciddi problemler yaşayabilir. [2]

Bunların dışında kişinin yaşına ve bağışıklık sistemine göre farklı sağlık problemlerine de sebep olduğu bilinmektedir. Kişinin yaşı arttıkça farklı hastalıklar geliştirme riski de artmaktadır. Bu hastalıklar; ciddi kalp sorunlar, kanser, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, tip 1 veya 2 diyabet, beyin ve sinir hastalıkları gibi daha birçok problem. [3]

Bu virüsün kişiden kişiye geçmesinin çeşitli yolları vardır. Bunlar;

  • Enfekte olan bir kişi nefes vererek havaya içerisinde virüs barındıran su damlacıkları bırakırlar. Enfekte olan bir kişiyle çok yakından konuşan bir diğer kişi bu damlacıkları nefes alma yoluyla vücuduna alabilir ve enfekte olabilir.
  • Enfekte olan kişinin öksürmesi veya hapşırması sonucu gözünüze, ağzınıza veya burnunuza gelebilecek su damlaları sizi enfekte edebilir.
  • Eşyaların yüzeylerinde virüs bir süre yaşayabilir. Dokunduğunuz yüzeyde virüs varsa ve gözünüze, ağzınıza veya burnunuza dokunmak sizi enfekte edebilir. [4]

Kendimizi ve sevdiklerimizi korumanın, virüsün yayılmasını engellemenin ve yavaşlatmanın yolu MASKE-TEMİZLİK-MESAFE’den geçmektedir. Enfekte olmamak için çevrenizdekiler ile aranızda en az 1 metre mesafe olmalı, dışarı çıkarken size uygun ve koruyucu maske takmalı, ellerinizi sık sık yıkamalı ve dezenfektan kullanmaya özen göstermelisiniz. Kapalı alanlardan olabildiğince kaçınmalı ve açık alanları tercih etmelisiniz. Eğer enfekte olmuşsanız, kendinizi evinizde izole etmeli ve iyileşene kadar kimse ile görüşmemeye özen göstermelisiniz. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre aşı olmak sizi virüse karşı koruyacak güçlü bir silahtır. [5]

Teşhis Yöntemleri

 Kişinin enfekte olup olmadığını anlamak için nükleik asitler, seroloji(antikor) ve antijen testleri gibi çeşitli testler bulunmaktadır. Nükleik asit testleri genellikle boğazdan ve burundan mukus örneği alarak, bu örnek üzerine çeşitli işlemler uygulayarak virüsün RNA’sını DNA’ya çevirmek amaçlanır. Bu DNA’lar çoğaltılır ve test için kullanılan cihazlardaki problara takılan DNA bir tür ışıma meydana getirir. Bu ışımadan faydalanarak cihaz kişinin enfekte olup olmadığı sonucunu çıkarır. Antijen testleri, örnekte virüste bulunan bazı proteinlerin varlığına bakarak, kişinin enfekte olup olmadığını tespit eden test yöntemidir. Antikor testleri ise vücudun virüse karşı geliştirdiği antikorları kontrol ederek hastalığı teşhis edebilen testtir. [6,7]

 

Varyantları

 Birleşik Devletler hükümeti SARS-CoV-2 Kurumlar Arası Grup tarafından varyantları daha iyi anlamak için bir şema oluşturulmuştur. Bu şemada SARS-CoV-2’nin varyantları 3 ana grupta toplanmıştır.

  • İlgilenilen Varyantlar: Virüsün reseptörlere bağlanmasındaki değişiklikleri, önceden oluşturulmuş olan antikorların etkisizleştirmede olan etkisi, hastalığın şiddetini ve yayılma hızını etkileyip etkilememesi ile ilgili genetik belirteçlere sahip olan virüslerin sınıflandırıldığı gruptur.
  • Endişe Veren Varyantlar: Bulaşma hızını ve hastalığın ciddiyetini arttırma ve üretilmiş antikorların etkisinde yüksek oranda düşüş görüldüğüne dair kanıtlar olan, aşının etkisinin çok az olduğu ve tespit edilmesi zor olan varyantların bulunduğu gruptur.
  • Yüksek Sonuçları Olan Varyantlar: Diğer varyantlara göre, koruyucu ve tıbbi tedavinin etkisinin en az görüldüğü varyant grubudur.

 

İlgilenilen Varyantlar

 Eta Varyantı: İlk olarak Birleşik Krallıkta ve Nijerya’da görülmüştür. Bazı monoklonal tedavilere yanıt vermez, iyileşme dönemi ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesinde potansiyel bir azalma görülür.

Lota Varyantı: İlk olarak Birleşik Devletler’de görülmüştür. Bamlanivimab ve etesevimab monoklonal antikor kombinasyonu kullanılan tedaviye karşı duyarlılığı çok düşüktür fakat başka monoklonal tedavi yöntemleri bulunmaktadır. İyileşme dönemi ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesinde potansiyel bir azalma görülür.

Kappa Varyantı: İlk olarak Hindistan’da görülmüştür. Bazı monoklonal tedavilere yanıt vermez, iyileşme dönemi ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesinde potansiyel bir azalma görülür.

None Varyantı: İlk olarak Hindistan’da görülmüştür ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesinde potansiyel bir azalma görülür.

 

Endişe Veren Varyantlar

 Alfa Varyantı: İlk olarak Birleşik Krallık’ta görülmüştür. Bulaşma oranında yarı yarıya bir artış olmakla birlikte hastalığın ciddiyetinde ve hastaneye yatma oranlarında artışa sebep olmaktadır. Bazı monoklonal tedavilerine tepki vermesi üzerine bir etkisi yoktur, iyileşme dönemi ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesi üzerine minimal etkisi olduğu gözlemlenmiştir.

Beta Varyantı: İlk olarak Güney Afrika’da görülmüştür. Bulaşma oranında yarı yarıya bir artış olmakla birlikte bamlanivimab ve etesevimab monoklonal antikor kombinasyonu kullanılan tedaviye karşı duyarlılıkta düşüş gözlemlenmiştir fakat bazı monoklonal tedavilere başvurulabilir.  İyileşme dönemi ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesinde potansiyel bir azalma görülür.

Delta Varyantı: İlk olarak Hindistan’da görülmüştür. Bulaşma hızı artmıştır ve bazı monoklonal tedavilere yanıt vermez. İyileşme dönemi ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesinde potansiyel bir azalma görülür.

Gama Varyantı: İlk olarak Japonya ve Brezilya’da görülmüştür. Bamlanivimab ve etesevimab monoklonal antikor kombinasyonu kullanılan tedaviye karşı duyarlılıkta düşüş gözlemlenmiştir fakat bazı monoklonal tedavilere başvurulabilir. İyileşme dönemi ve aşı sonrası dönemde virüsün etkisini kaybetmesinde potansiyel bir azalma görülür.

 

Yüksek Sonuçları Olan Varyantlar

Bu varyantlarda tedavilere tepki vermede düşüşler gözlemlenmiştir. Bu varyantlar spayk proteinlerdeki değişimler ile ifade edilirler.

  • L452R
  • E484K
  • L452R ve E484Q
  • K417N, E484K, ve N501Y
  • K417T, E484K, ve N501Y
  • K417N, L452R, ve T478K
  • R346K, E484K, ve N501Y [8]

Fatma Altunkılıç

 

Kaynaklar

[1]

  1. P. Velavan and C. G. Meyer, “The COVID‐19 epidemic,” Tropical Medicine & International Health, vol. 25, no. 3, pp. 278–280, Feb. 2020, doi: 10.1111/tmi.13383.

[2]

CDC, “Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Symptoms,” Centers for Disease Control and Prevention, Feb. 22, 2021. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html.

[3]

Mayo Clinic, “Coronavirus – Symptoms and causes,” Mayo Clinic, Jun. 16, 2020. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/symptoms-causes/syc-20479963.

[4]

Centers for Disease Control and Prevention, “Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Transmission,” Centers for Disease Control and Prevention, Mar. 17, 2020. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html.

[5]

WHO, “Coronavirus,” www.who.int, 2020. https://www.who.int/health-topics/coronavirus#tab=tab_2.

[6]

  1. Weissleder, H. Lee, J. Ko, and M. J. Pittet, “COVID-19 diagnostics in context,” Science Translational Medicine, vol. 12, no. 546, p. eabc1931, Jun. 2020, doi: 10.1126/scitranslmed.abc1931.

[7]

“Koronavirüs Testi, Çeşitleri, Uygulaması | Tetra Laboratuvar,” Tetra, Oct. 23, 2020. https://tetralaboratuvar.com/koronavirus-testi (accessed Sep. 12, 2021).

[8]

CDC, “Coronavirus Disease 2019 (COVID-19),” Centers for Disease Control and Prevention, Feb. 11, 2020. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/variants/variant-info.html.

 

AboutAuthor

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir