BÜTÜNCÜL SAĞLIK YAKLAŞIMI

Tek sağlık, insan, hayvan, bitki ve ortak çevreleri arasındaki bağlantıyı kabul ederek optimal sağlık sonuçlarına ulaşma hedefiyle yerel, bölgesel, ulusal ve küresel düzeylerde çalışan işbirlikçi, çok sektörlü ve disiplinler arası bir yaklaşımdır. Bu kavram yeni değildir ancak son yıllarda daha önemli hale gelerek sık sık gündemde yerini almıştır. Bunun nedeni ise birçok faktörün insanlar, hayvanlar, bitkiler ve çevre arasındaki etkileşimi değiştirmiş olmasıdır.

İnsan nüfusunun artması ve yeni coğrafi alanlara doğru genişlemesi bu faktörlerden birisidir. Bunun bir sonucu olarak daha fazla insan hem çiftlik hayvanları hem de evcil hayvanlar olmak üzere hayvanlarla yakın temas içerisinde olmaya başlamıştır. Ayrıca insanların, hayvanların ve hayvansal ürünlerin hareketi, uluslararası seyahat ve ticaret sebebiyle artmıştır. Bu değişiklikler, hayvanlar ve insanlar arasında yayılabilen hastalıklar olan mevcut veya yeni ortaya çıkan zoonotik hastalıkların (Kuduz, Salmonella, Q Ateşi, Şarbon, Bruselloz, Lyme hastalığı vb.) yayılmasına neden olmuştur.

Bu bağlamda, tek sağlık yaklaşımı, zoonozların önlenmesi ve kontrolünde önemli bir rol oynamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yeni ortaya çıkan insan bulaşıcı hastalıklarının yaklaşık %75’ini zoonotik olarak tanımlamış, bu hastalıkların omurgalı hayvanlardan insanlara doğal olarak bulaşabileceklerini ortaya koymuştur. Yeni ve yeniden ortaya çıkan zoonozlar, kısmen insanların hayvanlara ve onların ürünlerine artan bağımlılığının ve bizim evcil hayvanlarla olan yakın ilişkimizin bir sonucu olarak son otuz yılda evrimleşmiştir. Bu sebeple zoonoz hastalıklar, bulaşıcı hastalıklarla ilgili olarak insan sağlığı için en kritik risk faktörü olarak düşünülmelidir. Ulusal Bilimler Akademisi, Tıp Enstitüsü tarafından insanlarda meydana geldiği kabul edilen 1.461 bulaşıcı hastalıktan yaklaşık %60’ına, çeşitli türler arasında hareketleriyle karakterize edilen çok konaklı patojenler neden olur. Bu, bu tür hastalıkların halk sağlığı ve ekonomik etkilerini tam olarak anlamak, tedavi ve önleyici programların uygulanmasına yardımcı olmak için türler arasında sağlık etkilerinin incelenmesinin önemini gözler önüne sermektedir.

Veteriner hekimlik hizmetleri, “Tek Sağlık” konsepti gereğince temel sağlık hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Çünkü veteriner hekimler; hayvan sağlığı, gıda güvenliği, veteriner halk sağlığı, hayvansal üretim, hayvan ıslahı, hayvan hakları, biyogüvenlik ve çevre sağlığı konularında bilgi ve deneyime sahiptir. Bu nedenle beşerî ve veteriner tıp alanları birbirinden ayrılmamalı, her iki alanda görev yapmakta olan tüm sağlık çalışanlarının birikim, beceri ve tecrübelerini paylaşarak tek sağlık kavramı başlığı altında değerlendirmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte, sosyo-politik, ekonomik, etik ve yasal zorluklar vardır. Bu nedenle Tek Sağlık/Ekosağlık kavramlarının uygulanması politika, bilim ve uygulama arasındaki disiplinler arası süreçlerden yararlanmalıdır. Bu tür ağlar bilimsel uzmanlarla sınırlı kalmamalı, aynı zamanda politika uzmanlarına, yerel bilgilere, uygulayıcılara, vatandaşlara ve ilgili tüm paydaşlara açık olmalıdır.

Yukarıda bahsedilen faktörlere ek olarak, çevre kirliliği, büyük ölçekli ormansızlaşma, yoğun hayvancılık artışı, yanlış antibiyotik kullanımı gibi etkenler ekosistemin bozulmasına sebep olup günümüzde yaşanan Covid-19 salgını ve benzeri pandemilerin ortaya çıkmasına zemin hazırlar.WHO, tarafından yapılan bir açıklamada, salgın uyarısı ve müdahalesi için Tek Sağlık işgücünü güçlendirme amacıyla yatırımları arttıracağını, hastalık programları ve teknik ağları aracılığıyla çalışacağını belirtmiştir.

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü 27. Üçlü Yıllık Yürütme Komitesi Toplantısı’nın açılışında, Dünya Sağlık Örgütü başkanı Tedros Adhanom, “Kritik bir dönemeçteyiz. Halk sağlığı ve hastalıkları önlemenin temel dayanağı olduğu Tek Sağlık yaklaşımını güçlendirmek için bu ivmeyi geliştirmeliyiz.” diyerek bu konseptin hem günümüzde yaşanmakta olan küresel sorunlar, hem de gelecekteki benzeri durumların önüne geçmedeki önemine dikkat çekti. Tedros, “Pandemi bize bir şey öğrettiyse, o da birlikte daha güçlü olduğumuzdur.” diyerek sözlerini tamamladı.

Zeynep BİDECİ

 

KAYNAKÇA

  • OHITF, One Health: A New Professional Imperative – One Health Initiative  Task Force American Veterinary Association ,2008.
  • Biomedcentral (BMC) Blog Network, – One Health Approach can benefit human animals and enviroment.
  • United Nations (UN) News, Strengthen One Health approach to prevent future pandemics – WHO chief
  • One Health Commission Covid-19 and One Health
  • Oxford Academic Evolution, Medicine and Public Health, One health disparities and Covid-19
  • Hindawi Journal of Parasitology Research Zooneses and One Health: A Review of the Literature
AboutAuthor

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir